Coincidence — Today I noticed at the Kazerne Dossin facebook page, that last week has been “International Archives Week”.
The stars are aligned…
For over 20 years Kazerne Dossin has had in its archives the Righteous Medal with the name ‘Nelly Quintard’.
We, by coincidence also last week, contacted Kazerne Dossin, and shared our new findings with their Archive team, on this medal – one of their many archive items ….!
The story on Righteous Nelly , discovered together with Nelly’s godchild Mrs Renée Cassin , was published last month in the post titled:
Story of Righteous Nelly • Quintart aka Quintard
[ URL michelvanderburg.com/2023/05/26 ]
Nelly’s family name is ‘Quintart’ , and misspelt ‘Quintard’ on the Righteous MedaI (Ref 1) minted posthumous for Nelly by Yad Vashem in 1999 to honor Nelly for hiding and rescuing the Jewish Frankenthal family in her home in Brussels during the holocaust. Date of Recognition 30 Dec 1998 by Yad Vashem (Ref 2, 3).
Righteous Medal
Righteous Medal | 20200820 | Miracles•Media
August 2016, this Righteous Medal from Yad Vashem with the name ‘Nelly Quintard’ was presented to me by researcher Janiv Stamberger, during this interview I filmed at the Wiki Loves Art event in Kazerne Dossin , Mechelen , Belgium.
I posted that interview August 2020 at michelvanderburg.com with the following information (Ref 4) :
“Medal of the Righteous Among the Nations – from the Yad Vashem holocaust center in Israel for the Righteous helping Jews during the Holocaust – with the inscription in French ” The grateful Jewish people” and the French translation of the Jewish saying “Whoever saves a single life, saves an entire universe”. This medal was minted for Nelly Quintard, a widow in her fifties during the war, who hid the Frankenthal family (Abraham, Esther, and daughter Scheindel) in her home in Brussels, Belgium, from September ’42 until the end of the occupation.”
That information was based in part on the Yad Vashem database (Ref 2) and on a dossier in the Felix archive in Antwerp of correspondence by Mrs. Scheindel Frankenthal – Kalwary , ‘Sally’ the daughter of the Frankenthal family , who had requested Yad Vashem that honorific title Righteous Among the Nations (Juste parmi les nations) for Madame ‘Nelly Quintard’ (Ref 5).
Message from Nelly’s Godchild Renée Cassin
November 1, 2020, shortly after publishing that August 2020 post on the Righteous Medal, I got a message (via the contact form at michelvanderburg.com) from Nelly’s goddaughter ‘Renée’ – the granddaughter of Nelly’s brother René Quintart – who wrote me :
“What an extraordinary moment when we discovered totally by chance that you had some information about Nelly Quintart!! She is my great aunt as well as my godmother. We had found out about her name being on the Wall of Righteous, but despite our research, we could not find out thanks to who… My grand father, René Quintart had gone to London to join de Gaulle, and being single without children, Nelly moved into his big house in Brussels, where he also had his practice (he was a doctor), and stayed there during the whole war. I myself have , as a child in the 50’s, spent many years in that house and used to play in that attic where , we were told, so much had happened…. I would love to learn more, kind regards, Renée”
That same day, Renée and I started sharing more on Nelly Quintart …Renée handed me a short story she had written in 2015 on Nelly Quintart…and I shared the information I had on Nelly ‘Quintard’ , both from Yad Vashem , and the dossier in the Felix archive in Antwerp of correspondence by Mrs. Scheindel Frankenthal – Kalwary .
I further decided to do more research for this upcoming update of Nelly’s story…now knowing Nelly’s family name is actually spelled ‘Quintart’. Below first what is known from the letters of Scheindel – Sally – Frankenthal in the Felix archive.
Sally Frankenthal
Request 18 dec 1995 Sally Frankenthal | 20230526 | Miracles•Media | source Felix Archief
The Felix city archive of Antwerp, Belgium, has a dossier (Inventory number AJHA-SB#64) with the correspondence of the Frankenthal daughter Scheindel (Salomée , aka Sally) , who had requested the medal first december 1995 for Nelly in her letters to Yad Vashem via the Antwerp city council…my translation/paraphrasing :
“I have the honor to apply for the title of ‘Righteous Among the Nations’ for Mrs. Nelly Quintard who hid us, my parents Abraham and Esthére Frankenthal, as well as myself Scheindel Frankenthal from September 1942 until the end of the occupation of Brussels. We were hiding in her brother’s house, 13 rue Marie-Thérèse in Brussels … Madame Nelly Quintard died without leaving any descendants, I would like to honor her memory posthumously. …S. Frankenthal – Kalwary … Antwerp” .
In a second letter (28 dec 1995) Sally Frankenthal details on her family, hiding and… “aunt Nelly” — here with my translation and paraphrasing :
“I was born on December 23, 1934. My parents and I lived in Antwerp, 19 rue Van Lerius. Early 1942 we left for Brussels, where we lived in the rue Cervantes for a few months, with false names and false papers. September 1942 we went to live with Madame Nelly Quintard who hid us until the liberation of Brussels. We stayed all the time without going out. Madame Quintard left every morning equipped with an attaché case and went each time to different merchants to do the shopping for food, so as not to arouse suspicion. She came back every day with her little suitcase filled, and no one could suspect that she was feeding four people instead of one.
Madame Nelly Quintard was a widow, childless, approaching her fifties, to my recollection no profession, receiving a pension from the Belgian state, because her husband had been a civil servant in the Belgian Congo. That period, when her brother had left his house, Madame Nelly Quintard lived in her brother’s house at 13 rue Marie-Thérese in Brussels – so, close to the Gestapo located rue de la Loi – and that’s where we hid without going out until the liberation of Brussels. This hiding place had been planned for my grandfather Frankenthal and his wife, but as he did not want to leave his house in Antwerp, we went there in his place. Mrs. Nelly Quintard did this out of greatness of soul and out of love for her neighbour, without any profit motive. We had the whole house at our disposal, but we had to be quiet, don’t turn on lights when Madame Quintard was away. In September 1942 I had not yet reached the age of eight, so I have a very vague memory of the events occuring at that time.
I would like to be able to quote you witnesses of this horrible time, but they are no longer alive, my parents died as well as all other people who could have given you details, they were all much older than me. I searched in Brussels for people with the same name, without any results, unfortunately there is no one from her family with whom we could have honored her memory and her bravery.
I remember very friendly relations between my parents and Madame Nelly Quintard whom I called ‘aunt Nelly’. From time to time we received a visit from her father, an old gentleman, who had been a station master, he cultivated the little garden which gave us extra vegetables. My parents were financially well-off, which allowed them to hold on throughout the war. There was also a foreman from my grandfather’s factory who brought us a little meat from the country every week. I remember that one day despite the prohibition to approach the windows, having done so, the neighbor opposite saw me and reported it to Madame Quintard. Despite the great risks she was taking, she bravely continued to hide us. It was thanks to her that my parents and I had survived this horrible war and that I had the happiness of being able to start a family. My daughter lives in Antwerp with her two sons, my son has made Aliyah, fourteen years ago, lives in Israel where he served in the army, married … and in turn founded a family with his two sons.
I sincerely hope that you will be able to help me fulfill a wish that is very dear to me to posthumously honor the memory of the person to whom, after my parents, I owe the happiness of being alive. In the hope that you will consider favorably my request, please accept Mr. Zal, the assurance of my respectful sentiments.”
In this picture above : Nelly Quintart & Esther Frankenthal (left to right) , as shown in The Album (Les Justes en Image) exposition by David Inowlocki / Hidden Child Association Belgium (Ref 6).
Nelly Quintart – Story by Renée Cassin
That same day Renée first contacted me, she sent me her short story on Nelly Quintart, her godmother …she wrote to leave a family trace… Below excerpts from that story (originally written in French, Feb. 2015) selected, and translated, by me:
A Righteous Among the Nations Nelly QUINTART August 24, 1894 – December 6, 1986
« Tante Nelly » (Aunt Nelly) was the older sister of René Quintart, the famous Doctor Quintart … Nelly, in addition to being Renée’s godmother, was everyone’s “Aunt” … in the family, we often referred to her as “my aunt”, for example, her brother could say “did my aunt call today?”
She had a very strong personality, and without doubt her main character trait was independence of character, opinion, speech. She didn’t mince her words and made as many enemies as friends. She was also infinitely generous with her time, her efforts, and also the means at her disposal, which varied according to the different periods of her life.
When she was young, she had gone to the Congo for a few years to teach [ local children ] . She had met there the one who would briefly become her husband, Jean Delgof … the couple never had children. After this period, she returns to live in Brussels (14 rue Rossini) in a large house in which her parents live with her (whom she takes care of)…
The war breaks out. It is the Appeal of General de Gaulle in June 1940. René Quintart decides to join him in London … He entrusts his house and his medical practice, located at 13 rue Marie-Thérese, to his sister Nelly. She remained there until his return in 1944.
It was during this period that she showed courage, selflessness and inventiveness that saved many lives. In the family, we knew that she had been a very first-rate “resister” and had met this young Jewish man whom she had hidden for eighteen months in this big house. He was of Polish origin and was called “Bolek”. Unfortunately, we did not retain his surname. He often came back to see her from Antwerp where he had married Rachel. They had a daughter Claudine. He had become a diamond dealer, and one day, much later, he had brought her a ring with eighteen small diamonds, each symbolizing a month of hiding that Nelly had allowed him to take advantage of. And there were all the others, anonymous, whom she helped by hiding them, for a few days or a few months.
John Brown, Scottish pilot hidden by Nelly | 20230526 | Miracles•Media
We learned much later … that Nelly had also been very active within the “Comet” network which came to the aid of British pilots. This is how she hid a Scottish pilot, named John Brown, for several weeks, thus allowing him to escape the search that the Germans had launched against him. It is said that in order not to arouse suspicion, she shopped in several shops in the neighborhood, each time buying only the quantity of food that the hardened bachelor that she was could have needed! Extreme courage or recklessness, she maintained good relations with one of the colonels of the Commandery whom she happened to invite to lunch! She was a heroine for many, but we all experienced this as “normal”…
At the end of the war, she becomes again a respectable lady of a certain age, without history, and resumes her “before life”. .
Aunt Nelly ended her life in a retirement home in Ostend on December 6, 1986. …. She was neither buried nor cremated, having “donated her body to Science” She was definitely someone extraordinary.
More than thirty – five years later … we learned that in 1999, Nelly Quintart had been recognized as “Righteous Among the Nations”. Unfortunately, we do not know who took steps to have her acts of courage recognized. We think it may be the Scottish aviator John Brown, or the famous Bolek who never forgot her, visiting her several times a year. We knew that Bolek had lost his parents during the war, and that he was very attached to the one who had saved his life.
More research online …
Donald Duck | Comète | Andrée ‘Nelly’ QUINTART ….
After reading more on Nelly’s activities in Renée’s story, I understood that Nelly had been very active in the resistance , and I continued searching online (Nov 4, 2020) for more information on her work within the “Comète” network , and learned at cometeline.org that “QUINTART Andrée ‘Nelly’ participated in the ‘Escape’ service of William Halot” … called ‘Donald Duck’ … “evacuating soldiers to France and Switzerland through various routes.” ….”She lived at 13 Rue Marie-Thérèse, then at 14 Rue Rossini. She hosted a Scottish soldier named John Brown.” (Ref 7).
Actually – as described in Renée’s story, Nelly first lived at 14 Rue Rossini and then moves to 13 rue Marie-Thérese , the house with medical practice that her brother René Quintart entrusts to Nelly, when he leaves for England following the Appeal of General de Gaulle in June 1940. More research online and reading (later in Sep. 2021) the published war journals of Tinou Dutry-Soinne, I learned , that Doctor René Quintart arrived at the heart of the Belgian government in London during the Second World War , sharing the apartment building with Tinou Dutry-Soinne who worked at the Belgian Parliamentary Office ‘OPB’, and described him as a charming man, a good comrade with a heart of gold and a cheerful character… always ready to tell stories and be of service.” (Ref 8).
Nelly was known as a widow of Jean Delgof, who had been working in the Belgian Congo. The announcement in 1948 that Nelly received a 2nd Class Civic Medal 1940-1945 from the Belgian Ministry of the Interior in the Belgian official journal , also mentioned ‘widow of Delgof’ (Ref 10).
Not known, and fascinating to discover , when searching online for ‘Andrée’ and ‘Quintart’ , was the finding that Nelly had been married before , and actually, became a widow first at the age of 20 …when her first husband Georges Rimez was reported to probably have died as a soldier early in World War I on October 22, 1914 (Ref 12, 13).
Whether her first love was missing in action forever … is unknown …
Little boxes telling stories , made by Renée Cassin …. her niece and god daughter.
Many thanks to Sally Frankenthal for her persistence over years for Nelly Quintart to be recognized as “Righteous Among the Nations” and … Renée Cassin and her family now hope for contact with the family of Sally (Scheindel / Salomée) Frankenthal – Kalwary , who in her correspondence with Yad Vashem mentioned her daughter and son … with grandchildren ! …..see below : Newsupdate | 20230625 *
You can contact Renée Cassin via Michel van der Burg using the contact form at this site — Michel van der Burg
License info : Story of Righteous Nelly • Quintart aka Quintard | 20230526 | Renée Cassin & Michel van der Burg | Settela•Com | ISSN 2949-9313
* News update | 20230625
Contact Sally’s Family Re-established
June 25, 2023 — This month contact was re-established with Sally’s family. Unfortunately, too late to meet Sally Frankenthal – Kalwary (born December 23, 1934), who died three years ago, at the age of 85, on May 26, 2020.
Sally’s Stars
Sally’s family shared photo’s taken of Sally before and after her hiding — both with stars…at the age of 7 with the Star of David badge…and after the liberation of Brussels, on a USA Army vehicle with the Invasion Star symbol.
Sally Frankenthal , Star of David badge, 1942 | 20230625 | Family Archive | Miracles.MediaSally Frankenthal , Invasion Star, Liberation | 20230625 | Family Archive | Miracles.Media
Pictured below – in a cropped image of Sally’s liberation photo : the invasion star stenciled onto the USA Army vehicle . The invasion star symbol has the circle interrupted by lines at the points of the star. This is because the painting of the circle would often be done with a stencil on the field. It was meant to be filled in to create a full circle, but these “lazy circles” were often left (Ref. 13).
Sally’s Invasion Star | 20230625 | Family Archive | Miracles.Media | Invasion Star on USA Army vehicle, with “lazy circle”
6. Nelly Quintart & Esther Frankenthal (left to right). Photo source : Sally Frankenthal-Kalwary | The Album (Les Justes en Image) exposition by David Inowlocki / Hidden Child Association Belgium (L’Enfant Caché). URL : http://www.enfant-cache.be/sites/default/files/exposition-site-ec.pdf . Photo edit : Michel van der Burg, Miracles•Media. Note : Original caption in The Album : Madame Nelly Quintard avec, à sa droite, Madame Esther Frankenthal. Madame Nelly Quintard a caché et sauvé les époux Adolphe et Esther Frankenthal avec leur fille Sally. Photo : Sally Kalwary-Frankenthal
7. List of people who have helped airmen who have passed through Comète. ABC HELPERS – Site COMETE NETWORK | Association “LIGNE COMETE LINE – REMEMBRANCE” / Comète Kinship belgium . URL http://www.cometeline.org
8. Les méconnus de Londres: Journal de guerre d’une Belge, 1940-1945, by Tinou Dutry-Soinne. Volume I (2006, Éditions Racine, ISBN 9782873864835) & Volume II (2008, Éditions Racine, ISBN 9782873865047). | Note : In her war journal, Tinou Dutry-Soinne describes how almost a year later , in 1941, she and others felt , when they accompanied René Quintart to Kings Cross Station in London before leaving for the Dominican Republic (my translation) : “All very moved. His departure really saddens us, because he is a charming man, a good comrade with a heart of gold and a cheerful character… always ready to tell stories and be of service.” After the liberation, René Quintart returns via London to Belgium, were he received the official authorization in 1946 to exercise the functions of Consul General of the Dominican Republic in Brussels (Ref 9).
9. Moniteur Belge | Belgisch staatsblad , Nov 24, 1946 – p9601 – Consulats Étrangers en Belgique .. | A la date du 5 novembre 1946, M le Dr R. Quintart a reçu l’exequatur nécessaire pour exercer les fonctions de Consul Général de la République Dominicaine à Bruxelles
10. Belgian official journal (Belgisch Staatsblad | Moniteur Belge) of Nov 18, 1948 page 9211 was announced Quintart, Nelly-C-A-G, widow Delgof, in Anderlecht [Brussels] received a 2nd Class Civic Medal 1940-1945 from the Belgian Ministry of the Interior. https://books.google.nl/books?id=E6chEqWzOuwC&pg=PA9211&lpg=PA9211 | Note : The name Delgof J. is listed as european personnel (situation in the year 1904) working there at station Ibali in the district Lac Léopold II – in the publication Mai Ndombe (Ref 11)
12. Searching online for ‘Nelly’ as Andrée QUINTART , I discovered she had been married before , reading in the 22 June 1922 Belgian official journal (Belgisch Staatsblad | Moniteur Belge) the following announcement by the Ministry of Defense – Military Graves Service – on her husband : Georges Rimez – soldier, 8th line regiment, born in Monceau-sur-Sambre, July 3, 1891, domiciled there, son of Vital and Copin, Marie-Sidonie, husband of Quintart, Nelly-Cécile- Andrée-Ghislaine, presumed dead in Stuyvekenskerke (Tervaetehoek, October 22, 1914. | Note : Georges Rimez is also listed as : RIMEZ Georges Gédéon Ghislain | birth place : Monceau sur Sambre | birth date : 03/07/1891 | place died : Stuivekenskerke -Tervatebocht | date died : 22/10/1914 at the Pervijze.be website in the pdf : “In Gesneuvelden op het grondgebied van Pervijze, Stuivekenskerke, Oostkerke en Lampernisse” URL http://www.pervijze.be/gesn/lijstgesneuveld.pdf
Wonderful World of Simon Gronowski | 20220804 | Michel van der Burg | Miracles•Media | Behind the scenes Simon Gronowski & TINT theater — ttint•be — in Brussels’ Atelier Marcel Hastir , 2020. Canvas (Francine Legrand) Marcel Hastir
Still video – Simon | 19 April 1943 | 20220419 | Click image for video clip
Dag uit het leven van Simon Gronowski
— de jongen die uit de trein sprong die naar Auschwitz reed
Dinsdag 19 april 2022
Rutger | Groep 8, School Ter Cleeff, Haarlem, Holland
Wie Is Simon Gronowski?
Het is nu 1943. Ik heet Simon Gronowski. Ik ben geboren op 12 oktober 1931 in Brussel, waar ik ook nog steeds woon. Als klein jongetje ging ik graag naar de bioscoop of naar het Terkamerenbos (park in België) om met mijn hond Bobby te spelen. Mijn moeder heet Ania en mijn vader heet Léon. Mijn vader heeft een eigen winkel en hij maakt ook een eigen krant. Ik heb ook nog een zus: Ita. Ze is 18 jaar en zeven jaar ouder dan ik. Ze kan heel goed piano spelen en is altijd aardig. Ze heeft ook al een vriend, hij heet Jacques. Op school ben ik een echte vechtersbaas en ook thuis haal ik af en toe kattenkwaad uit! Vanaf mijn negende zit ik op scouting. Ik vind het daar heel cool. En ik heb er veel nieuwe vrienden leren kennen. Zoals elke scout heb ik een teamnaam; de mijne is “Bambi”.
De Bezetting
In 1940 hoorden wij de motoren van Duitse vliegtuigen boven Brussel. Mijn vader legde uit dat Hitler eerst Oostenrijk en Polen heeft veroverd met zijn leger en ook België wil overnemen. De Duitse soldaten zijn langzamerhand een vertrouwd beeld op straat. Ze zijn een klant in de winkel van mijn ouders. Ik vond ze in het begin eigenlijk wel aardig. Het is de tijd van de bezetting en in het begin gaat het leven nog gewoon helemaal hetzelfde. Want weet je de vervelende dingen van de oorlog die komen beetje bij beetje. Je hebt het niet gelijk door. Eerst willen de nazi’s lijsten opmaken met namen van alle joden. Met iedereen, die tenminste drie joodse grootouders hebt. De nazi’s vertellen ons dat ze dit doen om ons te helpen. En dus heeft mijn vader me ingeschreven. We hadden ze minder moeten vertrouwen… Wanneer we beseften dat we gevaar liepen, was het al te laat: ze hadden ons verplicht een gele ster op onze kleren laten naaien. Ze hebben beslist om aparte scholen te openen voor de Joodse kinderen. Persoonlijk maakt dat me niet zoveel uit en ben ik ook niet echt bang. Wat belangrijk is als je jong bent is dat je vrienden hebt en plezier maakt. Je maakt jezelf wijs dat het allemaal normaal is, dat het hoort bij een oorlog. Soms hoor je verhalen, maar wil je gewoon niet geloven wat er wordt verteld. Later nemen de Duitsers de radio’s in beslag. We kunnen en mogen niet langer naar nieuwsberichten luisteren. Ze sluiten ook de winkel.
Onze winkel heet “bij Sally”! De s van Simon (dat ben ik!). De a van Ania (mijn moeder), de l van Léon (mijn vader met een dubbele l, omdat hij het allersterkst is). En tot slot de y van Ita (mijn zus). We hebben bewust niet een i genomen anders had er Salli gestaan wat “vuil gemaakt” betekent in het Frans. Ze beginnen wijken af te sluiten en razzia’s uit te voeren, waarbij ze massaal mensen arresteren, alleen omdat ze Joods zijn. Vrienden van scouting verstoppen ons. We moeten ons huis, en onze tuin verlaten en leven vanaf nu met zijn vieren opgesloten in een appartement. Met amper 3 kamers in Woluwe (een dorp vlakbij Brussel). In het midden van de winter wordt mijn vader ziek en moet hij naar het ziekenhuis.
17 Maart 1943
Het is negen uur ’s ochtends. We zitten aan tafel te ontbijten: mijn moeder, mijn zus en ik. Er wordt aangebeld. De deur gaat open. Plotseling stormen twee Duitsers de kamer binnen. Mijn moeder toont haar papieren. Ze vragen waar mijn vader is. Zij zegt dat hij dood is. We moeten onze koffers laten zien. Ze binden mijn hond vast aan een trapleuning. En toen zijn we met ze meegegaan. De politie stopt ons dan in een kelder. Op de muren staan allemaal namen en datums die daar door andere mensen zijn gekrast die hier ook gevangen hebben gezeten. We moeten daar de hele nacht blijven.
De Ontvoering
Tot de volgende dag krijgen we niets te eten of te drinken. Het is dan al bijna avond. Wanneer we van hen wegmoeten uit de kelder, zijn we met zo ongeveer 50 mensen, allemaal opgepakt tijdens de razzia’s, in amper twee dagen tijd. Ze laten ons op een kleine vrachtwagen klimmen, waar we ons meteen onder een zeil moeten verstoppen, zodat de mensen op straat ons niet konden zien. Toen zijn ze met ons naar een kazerne in Mechelen gereden. Daar aangekomen, stellen ze ons op een hele grote binnenplaats in rijen op. Iedereen heeft in zijn koffers de meest waardevolle spullen meegenomen: juwelen, rantsoenbonnetjes, sleutels, familiefoto’s, brieven… We moeten één voor één aan een tafel langsgaan en alles geven wat we nog hebben kunnen meenemen. Ze kijken ook alle hoeden grondig na en halen er zelfs de voering uit. Ze snauwen ons toe en je kan ook het gehuil horen van de mensen die zich toch proberen te verzetten.
Mij vragen ze alleen mijn naam. Dan geven ze een stuk karton met daarop het nummer voor mijn transport, nummer 1234. Ik moet het karton om mijn hals hangen. Mijn moeder krijgt nummer 1233. Ze brengen ons naar zaal 18, op de 2de verdieping. Ita krijgt nummer B274, omdat zij op haar 16de voor de Belgische nationaliteit heeft mogen kiezen. Zij wordt naar een andere zaal weggevoerd. Iedereen weet dat deze kazerne een verzamelplaats is, maar niemand weet wat er binnen de muren gebeurt. Twee tot drie keer per week komen hier vrachtwagens naar toe.
In onze zaal staan honderd stapelbedden. Geen wc, enkel een paar gaten. Een pan met warm water moet soep en koffie voorstellen. Ze geven ons een beetje brood. Wie geluk heeft, krijgt een pakje van zijn vrienden toegestuurd. We moeten ons twee keer per dag melden op de binnenplaats, zowel ’s nachts als overdag, onder het waakzaam oog van de Duitsers, met een zweep in de hand en een pistool aan de riem. Ikzelf ben blij dat ik niet van mijn moeder en zus gescheiden word.
Met een paar vrienden oefenen we om later kunnen ontsnappen. We blijven daar een maand. Plots gaat er een gerucht rond dat er binnenkort weer een groep mensen moet vertrekken. En op zondag is het dan zover. Er wordt ons gezegd dat we naar een werkkamp vertrekken, ergens in Oost-Europa. Ik moet heel lang in de file aanschuiven, samen met mijn moeder. Vanachter haar raam houdt mijn zus ons in het oog. Op dat moment worden de mensen met een Belgisch paspoort nog niet gedeporteerd. Wanneer onze nummers worden geroepen, moeten we in een treinwagon stappen. De vloer is bedekt met stro. De deur wordt dichtgeschoven. We zitten met vijftig anderen mensen gevangen in het donker. En dan valt de grendel in het slot. We moeten nog uren wachten tot de trein gaat rijden.
19 April 1943
Het is 19 april. Mijn vader is jarig, hij wordt 45. Ik ben tijdens de reis in slaap gevallen. Tijdens mijn slaap hebben een paar gevangenen de deur van de wagon opengemaakt. En wanneer mijn moeder me wakker maakt, staat de deur wagenwijd open. Mijn moeder zegt dat ik moet springen. Ze laat me los. Ik spring. Ik wacht op mijn moeder en hoor dat de trein tot stilstand komt. Dan wordt er in het Duits geroepen en gevloekt en vallen er geweerschoten. Als ik had geweten dat mijn moeder niet uit de trein zou gaan springen, was ik ook nooit gegaan. Ik zie dat de trein weer gaat rijden. Ik loop weg van het spoor, maar weet niet precies in welke richting ik moet lopen. Ik heb de hele nacht doorgelopen.
Na De Gebeurtenis
De volgende ochtend, helemaal onder het vuil, kom ik aan in een dorp. Ik ga ergens aanbellen. De vrouw die de deur opent, gaat met mij naar de politie die mij naar Jean Aerts, een politieagent brengt. Hij begint mij vragen te stellen. Ik vertel dat ik in de buurt met kinderen aan het spelen was, maar verkeerd ben gelopen. Ik moet naar Brussel, naar mijn vader. De politieagent zegt: ik weet alles. Jij bent dat Joodse jongetje dat van de trein is afgesprongen. Je hoeft niet bang te zijn. Ik zal je niet verraden. Jean Aerts en zijn vrouw stellen voor om me veilig bij hen te verstoppen. Maar ik wilde koste wat het kost terug bij mijn vader zijn. Wat later brengt hij me op zijn fiets naar het station. Sinds lange tijd zie ik opnieuw hoe er buiten uit ziet: de lucht, de velden, de bomen, de vrijheid… Er zijn nog andere mensen van dezelfde wagon gesprongen, maar die hebben minder geluk gehad.
Ik heb mijn leven te danken aan de personen die de deur van de wagon open hebben gekregen, aan een mevrouw die haar deur niet voor mijn neus heeft dichtgegooid en aan een politieagent. Iedereen heeft moed gevonden om iets voor mij te doen en het zijn precies deze kleine dingen die mij uiteindelijk gered hebben!
Nawoord
Mijn YouTube-opa (Michel van der Burg) heeft me op dit verhaal gewezen. Hij heeft Simon Gronowski meerdere keren gesproken en geïnterviewd. Hij heeft samen met anderen van dit verhaal een film (Transport XX to Auschwitz – current version – YouTube https://youtu.be/CgE7x4qwQZs ) gemaakt, die je op zijn YouTube- kanaal kunt bekijken.
Rutger , 19 april 2022
Dank
Dag uit het leven van Simon Gronowski, de jongen die uit de trein sprong die naar Auschwitz reed | Rutger | Stelopdracht dinsdag 19 april 2022, Groep 8, School Ter Cleeff, Haarlem, Holland.
Simon | 19 April 1943 | 20220419 | Behind the scenes Simon Gronowski & Michel van der Burg | Clip from film : Story Simon Gronowski – Brussels, Jan 16 , 2012 | 20220412 | Film & interview by Michel van der Burg | Miracles•Media
Film : Story Simon Gronowski – Brussels, Jan 16 , 2012 | 20220412 | Film & interview by Michel van der Burg | Miracles•Media | Raw footage film Miracles (currently not for general public distribution).
Transport XX to Auschwitz – a film by Karen Lynne & Richard Bloom and Michel van der Burg – YouTube https://youtu.be/CgE7x4qwQZs
Holland On Standby 1938 | Dutch cinema news Sep. 1938 on the imminent international war situation with precautions by the Dutch army and people hoarding food in Holland. Source : Polygoon Hollands Nieuws (Image publ. 19 Sep 1938 ; Sound publ. 28 Aug 1939) | Netherlands Institute for Sound and Vision ~ Film : Holland On Standby 1938 | 20220306 | Michel van der Burg | Settela•Com
Jewish Child Refugees Holland News 1938 | 20220304 | Shelter of Jewish children in the Netherlands, fleeing fascism after the 1938 November pogrom Night of Broken Glass (Kristallnacht) in Nazi Germany.
NL (dutch) Opvang Joodse kinderen in Nederland, op de vlucht voor fascisme na de 1938 November pogrom Kristallnacht in Duitsland.
CREDITS Image source : Polygoon Hollands Nieuws (publ. Nov 21th 1938) | Netherlands Institute for Sound and Vision ~ Music source : Clair du Lune (Debussy) by Ohad Ben Ari | Artlist ~ Film : Jewish Child Refugees Holland News 1938 | 20220304 | Michel van der Burg | Settela•Com
Cinema Holland News 1938 | 20220227 | Michel van der Burg | Settela•Com | Mix of Dutch cinema news in 1938 by Polygoon Hollands Nieuws (source OpenImages) on the imminent international war situation with precautions by the Dutch army in Holland ~ the sheltering in Holland of Jewish children fleeing fascism in Germany ~ and a Film Ball in the Kurhaus (The Hague) with directors, actors, actresses swinging on recent hit music – Bei Mir Bistu Shein / Bei mir bist du schön – by the Brussels bandleader Stan Brenders & the NIR Jazz Orchestra.
